Pomnik przyrody to jedna z najsilniejszych form ochrony przyrody w Polsce, obejmująca pojedyncze twory przyrody żywej lub nieożywionej, przede wszystkim wiekowe drzewa, głazy narzutowe, jaskinie czy też krzewy. Jeśli na Twojej działce lub w jej bezpośrednim sąsiedztwie znajduje się pomnik przyrody, masz do czynienia z poważnymi ograniczeniami, które mogą wpłynąć na możliwość zabudowy, wycinkę drzew i realizację inwestycji.
Pomnik przyrody ustanawiany jest w drodze uchwały rady gminy lub, w przypadku obszarów szczególnych, rozporządzenia regionalnego dyrektora ochrony środowiska. Dla danego obiektu lub ich grupy określane są granice ochrony oraz zakazy obowiązujące na danym terenie. Najczęstszą formą pomników przyrody w Polsce są stare drzewa o wyjątkowych wymiarach lub historycznym znaczeniu - dęby, lipy, buki, wiązy.
Ewidencja pomników przyrody prowadzona jest przez Generalną Dyrekcję Ochrony Środowiska (GDOŚ) i jest publicznie dostępna. Raport dzialki360.pl wskazuje, czy w granicach lub bezpośrednim sąsiedztwie wybranej działki zarejestrowano pomnik przyrody, podając jego rodzaj oraz gatunek (dla drzew).
Warto wiedzieć, że pomnik przyrody ma strefę ochronną obejmującą zazwyczaj obszar wokół obiektu wyznaczony w uchwale. Strefa ta może wykraczać poza granice działki z pomnikiem i obejmować sąsiednie nieruchomości.
Ustawa o ochronie przyrody (art. 45) wymienia typowe zakazy, które mogą być wprowadzone dla pomnika przyrody: niszczenie, uszkadzanie lub przekształcanie obiektu, wykonywanie prac ziemnych trwale zniekształcających rzeźbę terenu w zasięgu bryły korzeniowej drzewa, uszkadzanie i zanieczyszczanie gleby, dokonywanie zmian stosunków wodnych, likwidowanie, zasypywanie i przekształcanie naturalnych zbiorników wodnych, umieszczanie tabliczek, napisów i innych znaków niezwiązanych z ochroną przyrody oraz wszelkie działania mogące uszkodzić chroniony obiekt.
Wycinka drzewa będącego pomnikiem przyrody jest co do zasady niemożliwa bez zgody organu, który ustanowił ten pomnik (rada gminy lub RDOŚ). Zgoda może być wydana wyłącznie w wyjątkowych przypadkach, np. gdy drzewo stanowi zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzi i nie ma możliwości jego zabezpieczenia.
Planując inwestycję na działce z pomnikiem przyrody, niezbędne jest uzyskanie opinii regionalnego dyrektora ochrony środowiska w zakresie zgodności inwestycji z ochroną pomnika. Brak takiej analizy na etapie zakupu to jedno z najczęstszych źródeł problemów inwestorskich.
Obecność pomnika przyrody na działce może być zarówno atutem, jak i poważną przeszkodą inwestycyjną. Z jednej strony wiekowe drzewa i ich otoczenie tworzą unikatowy mikroklimat i estetykę, zwiększając atrakcyjność terenu rekreacyjnego lub luksusowej zabudowy jednorodzinnej z zachowaniem naturalnego krajobrazu. Z drugiej strony sztywne zakazy mogą uniemożliwić posadowienie budynku w zaplanowanym miejscu lub zmusić do kosztownej zmiany projektu.
Przed zakupem działki z pomnikiem przyrody zalecamy: zlecenie profesjonalnej oceny dendrologicznej stanu drzewa, analizę uchwały ustanawiającej pomnik (zakres zakazów, strefa ochronna), konsultację z lokalnym architektem w zakresie możliwości zabudowy działki z uwzględnieniem strefy ochronnej.
Dla działek bez zabudowy, gdzie pomnik przyrody zajmuje centralną część terenu, realna powierzchnia dostępna pod inwestycję może być znacząco mniejsza niż wynika to z powierzchni geodezyjnej działki.
Zniszczenie lub uszkodzenie pomnika przyrody to wykroczenie zagrożone karą grzywny, która może wynosić dziesiątki tysięcy złotych za jedno drzewo.
Tak, strefa ochronna pomnika przyrody może wykraczać poza granice działki, na której się on znajduje. Zakazy obowiązujące w strefie ochronnej mogą ograniczać możliwość zabudowy sąsiednich działek, szczególnie w zakresie prac ziemnych w zasięgu bryły korzeniowej.
Wycinka pomnika przyrody jest możliwa tylko w wyjątkowych przypadkach (zagrożenie dla życia lub zdrowia) i wymaga zgody rady gminy lub regionalnego dyrektora ochrony środowiska. Samowolne usunięcie pomnika przyrody grozi karą administracyjną i odpowiedzialnością cywilną.
Pomniki przyrody sprawdzisz w raporcie dzialki360.pl, w ewidencji GDOŚ (crfop.gdos.gov.pl), w wydziale ochrony środowiska właściwego urzędu gminy lub w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, który powinien uwzględniać wszystkie formy ochrony przyrody.
Nasi eksperci codziennie analizują setki tematów i dzielą się swoimi przemyśleniami z czytelnikami na Blogu Dzialki360.pl.
W ubiegłym miesiącu opisaliśmy występujące w Polsce formy ochrony przyrody. W dzisiejszym artykule skupimy się na tym, jak ochrona przyrody oraz ochrona środowiska wpływa na zamierzenia inwestycyjne, których pierwszym etapem jest przecież decyzja o zakupie działki.
